Unnið með texta

Úr OpenOffice.is

Textavinnsla (velja, afrita, líma, færa) í Writer er svipuð eins og í mörgum öðrum ritvinnsluforritum. OOo er að auki með nokkrar þægilegar aðferðir til að velja textabúta sem eru ekki hver á eftir öðrum, velja afmarkaða blokk af texta og að líma óformaðan texta.

Efnisyfirlit 1 Stakir textabútar valdir 2 Lóðrétt textablokk valin 3 Texti klipptur, afritaður og límdur 4 Finna og skipta út texta og uppsetningum 5 Sértákn notuð 6 Dálkstillingar og inndráttur 7 Stafsetning 8 Tungumálatólin notuð 9 Notkun á AutoCorrect 10 Orðagisk notað 11 AutoText notað

Stakir textabútar valdir

Til að velja staka textabúta (eins og sýnt er á mynd 1) er músin notuð:

1. Veldu fyrsta textabútinn.
2. Haltu niðri CTRL lyklinum á lyklaborðinu og veldu næsta textabút.
3. Gerðu þetta eins oft og þörf er á.

Nú getur þú unnið með þennan valda texta (afritað hann, eytt honum, breytt stíl hans, eða hvað sem er).

Athugaðu
Macintosh notendur: notið Command lykilinn þar sem leiðbeiningar í þessum kafla segja CTRL lykill.

Ef þú vilt velja staka textabúta bara með lyklaborðinu, þá gerir þú svona:

1. Veldu fyrsta textabútinn (notar SHIFT og örvalykla).
2. Ýttu á SHIFT + F8, en þá fer Writer í Viðbótar ham (Add).
3. Notaðu örvalyklana til að fara að upphafi næsta svæðis sem á að velja. Haltu niðri SHIFT lyklinum og notaðu örvalyklana til að velja svæðið
4. Endurtaktu eins oft og þarf.
5. Nú er hægt að vinna með textann.
6. Ýttu á ESC lykilinn til að fara út úr þessum ham.

Lóðrétt textablokk valin

Hægt er að velja lóðrétta textablokk af síðu eða „dálk“ sem er aðskilinn með bilum eða dálkmerkjum (TAB) eins og hugsanlega sést þegar texti er límdur inn úr póstforriti eða öðru slíku. Þetta er gert með blokkarvali OOo. Til að skipta yfir í blokkarham velur maður Edit > Selection Mode > Block Area, eða maður smellir nokkrum sinnum á stöðulínuna þar sem stendur STD þar til það breytist í BLK.

Nú velur maður textann sem maður vill með því að nota músina eða lyklaborðið eins og áður er lýst. Þá verður valið eins og sést á mynd 2.

Texti klipptur, afritaður og límdur

Klipping og afritun texta í Writer er svipuð og í öðrum forritum. Hægt er að nota músina við þessar aðgerðir.

Klippa: Notaðu Edit > Cut eða CTRL+X eða Cut hnappinn á hnappastikunni.

Afrita: Notaðu Edit > Copy eða CTRL+C eða Copy hnappinn.

Líma: Notaðu Edit > Paste eða CTRL+V eða Paste hnappinn.

Ef maður bara smellir á Paste hnappinn, þá fylgja textanum allar uppsetningar sem á honum eru (eins og feitletrun eða skáletrun). Til að textinn sem límdur er inn taki á sig þær uppsetningar sem eru á textanum í kring, þá er hægt að smella á litla þríhyrninginn við hliðina á hnappnum og síðan smella á Unformatted text af valmyndinni sem kemur upp(mynd 3)

Finna og skipta út texta og uppsetningum

Writer hefur svokallaða Finna og skipta aðgerð sem gerir auðvelt að leita að texta í skjali og síðan setja annan texta í staðinn fyrir hann. Auk þess að geta fundið og skipt út orðum og setningum, þá er einnig hægt að:

• Nota rökyrðingar (wildcards) til að fínstilla leitina.
• Finna og skipta út ákveðnum uppsetningum.
• Finna og skipta út stílum á efnisgreinum.

Til að fá upp talgluggann fyrir Finna & Skipta (sjá mynd 4) er hægt að nota flýtilyklana CTRL+F á lyklaborðinu eða velja Edit > Find & Replace.

Ritaðu textann sem þú vilt finna í Search for reitinn.

Til að fá annan texta í staðinn fyrir hann, þá ritarðu þann texta í Replace with reitinn.

Þú getur einnig valið ýmsa kosti eins og að há- og lágstafir séu eins (Match case), að aðeins heil orð séu notuð (Whole words only), eða að leitað sé að svipuðum orðum (sjá aðra kosti á myndinni.)

Þegar þú ert búinn að stilla leitina, þá er smellt á Find. Til að skipta um texta smellir maður á Replace.

Ráð:
Ef þú smellir á Find All, þá velur OOo öll dæmi viðkomandi texta í skjalinu. 
Á sama hátt, ef þú smellir á Replace All, þá skiptir OOo um öll dæmi þessa texta.

Aðvörun:
Farðu varlega í að nota Replace All, því þú gætir fengið dálítið vandræðaleg og erfið 
skipti. Ef þú skiptir út með Replace All gætir þú þurft að lúsarleita allt skjalið til 
að leiðrétta það sem úrskeiðis fór.

Sértákn notuð

Sértákn er tákn sem ekki finnst á enska lyklaborðinu. Þetta á til dæmis við um alla íslensku stafina, en búið er að koma þeim á lyklaborðið í öllum íslenskum tölvum. Önnur tákn gætu verið © £ ¾ ç ñ ø ¢, sem ekki finnast á lyklaborðinu. Til að setja inn sértákn má gera eftirfarandi:

1. Settu bendilinn þar sem þú vilt að sértáknið komi.
2. Smelltu á Insert > Special Character til að opna Sértáknagluggann (sjá mynd 5).
3. Veldu táknin sem þú vilt nota í réttri röð og smelltu síðan á OK.

Táknin sem búið er að velja sjást neðarlega til vinstri í glugganum. Þegar maður velur tákn kemur það fram hægra megin í glugganum ásamt tölugildi þess.

Athugaðu:
Mismunandi stafagerðir innihalda mismörg tákn. Ef þú finnur ekki rétta táknið, þá gæti 
það komið fram ef þú skiptir um stafagerð (Font).

Ráð:
Athugaðu að táknin sem búið er að velja koma fram neðst í vinstra horninu.

Dálkstillingar og inndráttur

Á mælistikunni eru sýndar sjálfgefnar dálkstillingar ásamt þeim sem maður getur sett inn sjálfur. Til að stilla mælieininguna og staðsetningar sjálfgefinna dálkstillinga velur maður Tools > Options > OpenOffice.org Writer >General.

Það er líka hægt að stilla eða breyta mælieiningunni með því að hægri-smella á stikuna til að opna lista af einingum, eins og sýnt er á mynd 6. Það er síðan nóg að smella á viðkomandi mælieiningu. Til að breyta inndrætti og bili á milli efnisgreina er nóg að tvísmella á gráa svæðið öðru hvoru megin við stikuna. Þá opnast talgluggi fyrir stillingu efnisgreina á réttum flipa. Til að breyta stökum dálkstillingum er hins vegar tvísmellt á mælistikuna sjálfa. Þá opnast talglugginn á Tabs flipann (mynd 7) og þar er hægt að stilla inn dálkana:

Stafsetning

Með Writer fylgir forrit sem athugar stafsetninguna og hægt er að nota það á tvo vegu.

AutoSpellcheck athugar sjálfkrafa hvert orð sem ritað er inn og setur undir þau orð sem eru rangt stafsett. Þegar búið er að leiðrétta orðið hverfur línan. Athugaðu að þessi lína sést ekki í prentun.

Til að athuga sérstaklega stafsetningu á skjali eða völdum hluta textans er hægt að smella á Spellcheck hnappinn. Þá er skjalið lesið og ef upp kemur orð sem er rangt stafsett, þá opnast talgluggi með tillögum um leiðréttingar.

Hér eru fleiri aðgerðir sem hægt er að framkvæma með stafsetningarforritinu:

• Hægri-smelltu á orð með bugðóttri rauðri línu og þá kemur upp listi yfir möguleg orð sem gætu komið í staðinn fyrir það sem er rangt.
• Hægt er að skipta um tungumál orðabókarinnar (t.d. í spænsku, frönsku eða þýsku) í talglugga stafsetningarforritsins.
• Hægt er að bæta orði í orðasafnið. Smelltu á Add í Spellcheck talglugganum og veldu orðabók til að nota.
• Kostaglugginn (Options dialog) í Spellcheck tólinu hefur nokkra valkosti þar sem hægt er að stilla inn hvað er skoðað og merkt, t.d. hvort það á að lesa orð rituð með upphafsstöfum, eða orð með tölum. Þar er líka hægt að vinna með orðabækur, bæta við þær og breyta þeim og setja ný orð í þær eða eyða þeim út.
• Á Font flipanum í Paragraph Styles talglugganum er hægt að stilla inn að stakar efnisgreinar séu lesnar á tilteknu tungumáli, sem er annað en það tungumál sem gildir í afgangnum af skjalinu.

Tungumálatólin notuð

OOo gefur manni aðgang að ýmsum tólum sem auðvelda vinnuna hjá manni ef maður er með fleiri en eitt tungumál í skjali eða skrifar skjöl á mismunandi tungum.

Hægt er að stilla inn tungumál fyrir allt skjalið, stakar efnisgreinar eða jafnvel stök orð og tákn. Í eldri útgáfum en OOo 3.0 þurfti að setja inn sér stíla fyrir þá textahluta sem áttu að vera á öðru tungumáli, en nú er hægt að gera þetta auðveldlega af aðalvalmynd.

Ráð:
Það er enn gott ráð að nota stíla fyrir stafi og efnisgreinar vegna þess að 
með stílum er auðveldara að stjórna og breyta tungumálum.

Aðal kosturinn við að skipta um tungumál er að þá getur maður notað viðkomandi orðabók til að athuga stafsetninguna og nota sértækar útgáfur af AutoCorrect, samheitaorðabók og bandstrikareglum.

Tungumálatólin finnast undir Tools > Languages á valstikunni, eins og sést á mynd 8:

Þessir kostir eru til boða:

• For selection: Fyrir val – þessi kostur er notaður til að setja viðkomandi tungumál á valinn texta (sem getur verið allt frá nokkrum táknum upp í nokkrar efnisgreinar).
• For paragraph: Fyrir efnisgrein – þessi kostur er notaður til að setja viðkomandi tungumál á þá efnigrein sem bendillinn er í.
• For all text: Fyrir allan texta – þessi kostur er notaður til að setja viðkomandi tungumál á allt skjalið.

Önnur aðferð til að breyta um tungumál á öllu skjalinu er að velja Tools > Options > Language Settings > Languages. Í Default languages for documents hluta Kostagluggans (sjá mynd 9) er hægt að velja það tungumál sem á að vera á öllum textanum.

Aðvörun:
Ólíkt valmyndartólinu sem setur tungumál á það skjal sem verið er að vinna við, 
þá verður breyting í Options glugganum til þess að stilling OOo breytist og þetta 
tungumál verður sett á öll ný skjöl. Ef þú vilt bara breyta viðkomandi skjali, 
þá skaltu muna eftir að haka við For the current document only kostinn.

Athugun á stafsetningu er aðeins virk fyrir þau tungumál sem hafa táknið við hliðina á nafni sínu. Ef þetta tákn er ekki við það tungumál sem þú vilt nota, þá er hægt að sækja fleiri orðabækur með því að velja Tools > Languages > More dictionaries online.

Athugaðu
Hægt er að sækja íslenska orðabók með því að setja þessa slóð inn í vafra og 
smella þar á Get it! hnappinn: http://extensions.services.openoffice.org/node/1164

Tungumálið sem notað er til að lesa yfir textann er sýnt á stöðulínunni við hliðina á þeim síðustíl sem í notkun er.

Einnig er hægt að skilgreina tungumálið fyrir efnisgrein eða hóp efnisgreina sem None eða Ekkert. Þetta er mjög gagnlegt þegar maður setur inn í skjal texta sem maður vill ekki að sé villulesinn, t.d. vefslóð eða búta af forriti.

Notkun á AutoCorrect

AutoCorrect aðgerðin í Writer inniheldur langan lista af algengum stafsetningarvillum og innsláttarvillum sem leiðréttast sjálfkrafa. Til dæmis, ef maður ritar „hte“, þá breytist það umsvifalaust í „the“ ef maður er með tungumálið stillt á ensku. Veldu Tools > AutoCorrect til að opna AutoCorrect talgluggann. Þar er hægt að skilgreina textastrengi sem þarf að leiðrétta og hvernig. Í flestum tilfellum eru sjálfgefnu gildin best.

Ráð:
Sjálfgefin stilling er að AutoCorrect er virkt. Til að aftengja það er hakið tekið 
af Format > AutoFormat > While Typing.

Til að láta Writer hætta að leiðrétta tilteknar villur velur maður Tools >AutoCorrect > Replace, velur viðkomandi textastreng og smellir á Delete.

Til að bæta nýjum leiðréttingum við ritar maður þær inn í Replace og With reitina og smellir á New.

Skoðaðu aðra flipa í talglugganum til að sjá hvaða möguleika þetta tól gefur og hvernig hægt er að fínstilla það.

Ráð:
Hægt er að nota AutoCorrect sem flýtiaðferð við að setja inn sértákn. Til dæmis er 
hægt að stilla þannig að (c) verði ©. Auðvelt er að setja hvaða sértákn sem er inn.

Orðagisk notað

Ef Orðagisk (Word Completion) er heimilað, þá reynir Writer að giska á hvaða orð þú ert að byrja að rita og býðst til að klára það fyrir þig. Til að taka boðinu ýtir þú á ENTER lykilinn á lyklaborðinu. Ef þú vilt það ekki, þá bara heldur þú áfram að rita.

Ráð:
Margir vilja alls ekki nota Orðagisk. Ef þú ert einn þeirra, þá skaltu velja  
Tools > AutoCorrect > Word Completion og taka hakið af Enable Word Completion.

Hægt er að aðlaga Orðagiskið með því að velja Tools > AutoCorrect >Word Completion:

• Setja bil (Append space) sjálfkrafa á eftir viðurkenndu orði.
• Sýna tilboðsorðið sem ráð (það svífur þá yfir) frekar en að klára textann um leið og maður ritar.
• Breyta fjölda þeirra orða sem geymd eru fyrir Orðagiskið og lengd stystu orða sem á að geyma.
• Eyða ákveðnum atriðum úr gisklistanum.
• Breyta þeim lykli sem samþykkir tilboðið – kostirnir eru hægri ör, END lykill, RETURN (ENTER) lykill og bil.

Athugaðu:
Sjálfvirkt gisk á sér ekki stað fyrr en þú ritar orð í annað sinn í skjali.

AutoText notað

Flýtitexti, eða AutoText, gerir manni kleyft að skilgreina texta, töflur, myndir og annað undir nokkurra stafa stikkorðum. Til dæmis, ef maður þarf sífelt að vera að rita „Verkmenntaskólinn á Akureyri“, þá vill maður hugsanlega fara styttri leið. Þá er hægt að skilgreina „vma“ sem flýtitexta sem kallar fram allt nafnið þegar maður ýtir á F3. Einnig er hægt að vista uppsetningu á „ráð-reitum“ eins og notaðir eru í þessu skjali þannig að reiturinn komi allur upp tilbúinn til notkunnar þegar maður ritar „ráð“ og ýtir á F3.

Til að skilgreina flýtitexta í AutoText :

1. Ritaðu textann sem á að birtast inn í skjalið með öllum þeim uppsetningum sem þú vilt nota.
2. Veldu textann þannig að hann sé allur ljómaður.
3. Veldu Edit > AutoText (eða ýttu á CTRL+F3 á lyklaborðinu).
4. Settu inn nafn fyrir flýtileiðina. Writer leggur til eins stafs flýtitexta, sem þú getur breytt.
5. Smelltu á AutoText hnappinn til hægri og veldu New (text only) af valmyndinni.
6. Smelltu á Close til að fara aftur í skjalið.

Ráð:
Ef eini virki kosturinn undir AutoText hnappnum er Import, þá hefur þú annað 
hvort ekki gefið flýtitextanum nafn eða það er enginn texti valinn í skjalinu.