Línuteikning og bitamyndir

Úr OpenOffice.is

Hér verður reynt að gera grein fyrir mismun á línuteikningum og bitamyndum auk þess að fjalla lítillega um algengustu skráasnið í notkun.

• Bitamyndir = punktagrafík --> mynddílar, raster images, bitmap images
• Línuteikning = vektorteikning --> Bezier-kúrvur, ferlar, vigrar

Bitamyndir

Bitamynd er aðferð við að geyma myndupplýsingar, oftast notað til að sýna stafrænar myndir eins og ljósmyndir eða merki, einnig skannaðan texta eða endanlega útgáfu að reiknuðum gröfum (t.d. inni í textaskjölum).

Einfaldasta gerð af bitamynd er skilgreind með upphafspunkti og röð af upplýsingum um mynddíla, línu fyrir línu þar til búið er að fylla upp í skilgreindan flöt. Byrjað er á að skilgreina upphafspunkt, t.d. neðst í vinstra horni og þá skrifað til hægri og upp, fer það þó eftir hvaða staðall er notaður.

Þetta þýðir að um hvern punkt vitum við ákveðnar upplýsingar (staðsetningu, lit, gegnsæi) og um myndina sjálfa vitum við svo aðra hluti (litadýpt, litakerfi, hvernig hún er skrifuð út og ýmislegt fleira). Hver punktur segir okkur ekki neitt um næstu punkta, hinsvegar eru til forrit sem greina það út frá ákveðnum forsendum.

Í rauninni er svipuð tækni notuð til að gera skjámyndina sem birtist núna á skjánum, einnig þegar prentað er á flestar gerðir prentara (plotter-prentarar fara eftir öðrum lögmálum). Þær myndir eru hinsvegar kvikar og ekki útbúnar til geymslu á tilteknu skráasniði.

Bitamynd geymir endanlegt magn upplýsinga um myndefnið; hægt er að minnka bitamynd í mörgum forritum - en aldrei er hægt að stækka þær umfram upprunalegu stærðina svo eittvað vit sé í, því til þess vantar upplýsingar (sjá mynd hér að ofan). Sum skráasnið fyrir bitamyndir nota einhverskonar þjöppun til að minnka magn upplýsinga; sumar þessar aðgerðir (t.d. JPEG-þjöppun) eru þannig að það tapast myndupplýsingar við þjöppunina. Þess vegna ætti alltaf að geyma frumrit bitamynda á góðum stað, þó það þurfi að minnka mynd til notkunar á vef eða inni í textaskjali.

Ein algengasta aðgerð sem þarf að beita á bitamyndir er nefninlega það að minnka þær; stafrænar myndavélar taka nú orðið svo stórar myndir að til trafala getur verið að nota þær óbreyttar í tölvupóstsendingar eða inni í textaskjölum. Auðvitað þarf að meta það í hvert skipti hve stórar myndir eiga að vera, en t.d. þegar unnið er með stórt textaskjal með mörgum myndum finnst fljótt fyrir því í hraða tölvunnar hvort myndirnar eru óþarflega stórar.

Sérstök myndvinnsluforrit eru best til að eiga við bitamyndir, forrit á borð við OOo-Draw hafa takmarkað úrval að áhöldum til að vinna með slíkar myndir. Mjög mikið er til af ókeypis myndvinnsluforritum sem hægt er að sækja á internetinu, mörg hver mjög öflug. Reyndar má segja að forritin skiptist í tvo meginhópa; þau sem leggja meiri áherslu á skipulagningu og flokkun myndefnis (en hafa þó nokkra myndvinnslumöguleika) s.s. IrfanView og Digikam - og síðan hreinræktuð myndvinnsluforrit á borð við Gimp.

Algengustu skráasnið fyrir bitamyndir eru JPEG, GIF og PNG. JPEG hentar vel fyrir almennar ljósmyndir þar sem ekki er mikið um hreina fleti eins og heiðan himinn; þetta snið styðst við þjöppun með tapi myndupplýsinga, GIF er aðallega notað þar sem mikið er um hreina fleti eins og í fyrirtækjamerkjum en einnig er hægt að nota gegnsæi í GIF-myndum. PNG notar taplausa þjöppun og styður einnig gegnsæi, skrárnar verða hinsvegar ekki eins smáar og í hinum sniðunum.

Línuteikning

Línuteikning (vektorteikning, vigurteikning, e: vector drawing) er þegar myndupplýsingar eru geymdar sem stærðfræðilegar fyrirskipanir; forrit birtir síðan reiknaða mynd eftir þessari forskrift. Þessi aðferð hefur ekki verið sérstaklega útbreidd við gerð vefsíðna, en hefur fyrst og fremst verið notuð við kortagerð, verkfræðilegar teikningar og útlitshönnun.

Heitið vektorteikning kemur til af því að ein grunnskilgreining slíkra teikninga byggir á stefnuvektorum (vigrum). Til að taka einfalt dæmi. þá er hægt að teikna línu með því að gefa upp upphafs- og endapunkt og segja að þar sé lína á milli. En það er líka hægt að gefa bara upp einn punkt og segja að lína fari út frá punktinum í ákveðna átt OG að hún sé ákveðið löng; þetta er stefnuvektor. Eins og sést hér á myndinni er fljótlegt að flækja hlutina enn frekar; nokkrir punktar með hnit (x,y) og stefnuvektorana (a,b) ásamt lengdum þeirra (stundum talað um styrk) búa til sveigðan feril (kúrvu).

Kassa er hægt að tákna með einum upphafspunkti og stefnuvektor sem gefur til kynna mótstætt horn; hringur getur þá verið reiknaður útfrá miðpunkti ásamt stefnuvektor sem í rauninni stendur fyrir radíus hringsins.

Öll lokuð form (ferill sem nær í endann á sjálfum sér, kassi, hringur o.s.frv.) má síðan skilgreina með fyllingu, hægt er að ákvarða breidd (þykkt) línu, hvaða form liggur efst og þannig fram eftir götunum. Þótt flækjustigið sé aukið enn frekar þá eru þessar upplýsingar yfirleitt mun einfaldari heldur en öll súpan af punktupplýsingum í bitamyndum, þær taka þar með minna pláss (minni), eru áreiðanlegri (reiknaðar) og umfram allt; þessar línuteikningar eru skalanlegar upp í hvaða stærð sem er.

Ein algengasta notkun línuteikninga er sjálft letrið sem notað er í nútíma tölvuvinnslu. Oftast er letur vistað í sérstaka leturpakka, PostScript, TrueType eða OpenType þar sem hver einasti stafur (glyph) er teiknaður á vektorformi. Þessir stafir þola það að vera stækkaðir upp án þess að vera með sérstaka upplausn fyrir hverja stærð eins og var gert með gamla bitamyndaletrinu.

Nokkur forrit hafa tekið upp að nota línuteikningar í sjálft viðmótið; þar má nefna forrit eins og Firefox sem hægt er að setja upp með SVG viðmótshnöppum, er þá hægt að stilla nákvæmar stærð hnappa og annars miðað við skjástærð. Oft er línuteikning notuð þegar birta á gröf og annað slíkt úr einu forriti inni í textaskjali eða glærukynningu í öðru forriti. Einn stór kostur við mörg snið línuteikninga er nefninlega að ýmsar stærðir þar eru ekki bara reiknaðar heldur einnig skriftanlegar; hægt er að láta hæð kassa fara eftir útreikningi eða gögnum frá öðrum forritum - þetta er oft notað til að birta sjálfvirkar upplýsingar í gröfum eða jafnvel á myndum eins og veðurkortum. Að auki geta flest skráasnið fyrir línuteikningar geymt í sér bitamyndir, fer það þó eftir um hvaða snið er að ræða.

Helsti galli línuteikninga er hvað það eru mörg og misjöfn skráasnið í notkun. Stöðlun hefur átt erfitt uppdráttar sökum markaðsráðandi stöðu stórra fyrirtækja í gverjum geira; Adobe hefur haft sinn háttinn á í því sem tengist prent- og myndvinnslu, Autodesk hefur farið sínu fram í verkfræði- og byggingageiranum. Ýmis fleiri fyrirtæki mætti nefna, en sameiginlegt eiga þau að telja sig ekki hafa neinn hag af sameiginlegu stöðluðu skráaformi.

Þó er til einn alþjóðlegur staðall; SVG-staðallinn er gefinn út af sömu stofnun og gefur út alþjóðlegu vefstaðlana www.w3.org. Þessi staðall er studdur af flestum opnum hugbúnaði, þar með talið OpenOffice.org. Ekki er sá stuðningur ennþá orðinn alveg fullkominn, þ.e.a.s. ekki eru allir eiginleikar SVG studdir, en nógu langt er það komið til þess að hægt sé að nota SVG skráaformið, jafnvel til að skiptast á skjölum milli forrita. SVG er hluti af Open Document skrifstofuskjalastaðlinum og verður væntanlega stutt af æ fleiri forritum.